Premio final

Como agasallo final aos nosos colaboradores no club de ciencias pareceunos estupendo ofrecerlles un espectáculo que xira arredor fundamentalmente da tecnoloxía pero cun punto bizarro de teatro e moito de maxia.

Trouxemos ao instituto ao MAGO RICHARD e grazas a isto puideron desfrutar del gran parte do alumnado do centro que encheu o salón de actos para a ocasión.

O mago Richard obsequiounos cunha posta en escena moi entretida, sobre un escenario polo que foron (fomos) pasando moitos voluntarios.

Nin sequera nos libramos os profes...e senón que llo pregunten e Rosa.

Que en prol do ben do espectáculo prestou a súa man para ser guillotinada...

Si, si, xa sabemos que todo é mentira e que non me vai cortala man...pero "bromitas las justas", e nestas cousas non sei porqué o corazón se acelera involuntariamente.

O caso é que Rosa respirou tranquila cando viu que o que caía ao chan rebanado limpamente era un anaco de cenoria e non de carne humana ;-)

Algo de mentalismo, mesturado con retención visual, un punto de ironía, e un excelente sentido do xogo e do despiste fixo que truco tras truco o mago Richard nos tolease un pouco coa maneira de adiviñalo todo e deixarnos un pouco con cara de pánfilos tratando de entendelo.

Da igual. É maxia...ou ciencia...¿Ou é o mesmo?

A min dame que ambas cousas tampouco van por camiños tan distintos.

Grazas Mago Richard por facernos pasar un rato tan agradable poñendo o broche perfecto a este curso científico 2025-26 no IES de Mugardos.

PUNTO...¿FINAL?

Este noso proxecto de medir sombras para averiguar o radio da Terra plaxiando o método dun señor que malo será que nos demande porque leva máis de 2000 anos criando malvas, toca ao seu fin.

O que non esperábamos é que actor principal desta posta en escena lle dese por non aparecer en todo o ano. 

O señor Lorenzo visitounos poucos martes neste curso e claro...se non hai sol, non hai sombra, non hai medidas, non hai cálculos, non hai conclusións...

Por iso ao mellor este acto foi un entreacto e o próximo ano insistimos no tema...agora que temos amigos espallados por toda Europa.

Desde o punto de vista práctico quedámonos cos cálculos feitos en marzo, que nos aproximaron bastante ao resultado que buscábamos e que nos permitiron comparar os nosos datos cos obtidos noutras latitudes. Porén temos a sensación de que nos faltou continuidade para ser máis precisos na toma de datos, parte fundamental en toda investigación científica, sen a cal carece de sentido calquera discusión posterior. 

Por iso creo que este punto non é final senón seguido. A isto hai que darlle un verdadeiro estudo matemático e físico, para que a rapazada sexa quen de entender como a partir de algo tan simple e pequeno como un pao e unha cinta métrica podemos chegar a calcular algo tan complicado e grande como o tamaño dun planeta. Cando sexan capaces de facelo entón creo que serán conscientes da magnitude do que fixo un home que habitou nunha civilización sen nengún tipo de avance tecnolóxico, sen máis axuda que a súa extraordinaria capacidade de abstracción. Un exemplo magnífico de como o verdadeiro coñecemento se asenta en bases simples e sólidas.

Polo de agora ímonos contentar con agradecer o esforzo do noso pequeno grupo de investigadores, sempre dispostos a quedar os martes a mediodía para facer algo distinto ao habitual. En todo o que fixeron, ainda que non se decataran, fóronse asentando eses pequenos detalles que marcan a diferencia e que ao mellor algún día lles axudan a camiñar seguros por este mundo de asombro, de descubrimento, de números, de datos, de ciencia...

Ray, Micaela, Miriam, Judit, Inés, Diego, Rebeca...o pouco mérito que hai no que fixermos este ano é voso. Grazas.

Este ano de moitas sombras e algunha luz quixemos facer unha composición fotográfica representando o noso proxecto europeo

Grazas tamén aos nosos amigos espallados por Europa, que nos permitiron intercambiar datos, sorrisos, preocupacións e reflexións.

Daniel en Limerick (Irlanda), Maha en Xordania, Abdurrahman en Turquía, Marek en Polonia e Stefanía en Sardeña (Italia)

Seguro que seguiremos en contacto ;-)

 

A ver que están facendo os demáis...

O pasado martes 19 de maio, a Consellería reuniu en Santiago a moitos centros escolares que estamos intentando dinamizar todo o que rodea a ensinanza das ciencias en primaria e secundaria...

Foi unha xornada intensa, con moitas e interesantes conferencias sobre diferentes temas:

Ademáis, para amenizar a xornada entre tanta experiencia contamos co privilexio de ter a Borja Tosar, excelente divulgador científico, quen se encargou de poñernos a mel nos beizos co gallo do próximo eclipse total de sol, unha experiencia única e imperdible para todos, que terá lugar o próximo 12 de agosto, e onde a metade de Galicia será un lugar perfecto para visualizalo.

E para poñerlle o broche de ouro ás xornadas contamos con outro crack: David Ballesteros, sempre ameno, sempre divertido, sempre rigoroso...

Sen dúbida mereceu a pena asistir sobre todo para comprobar o moito que se fai de ciencia por aí adiante...

Parabéns a todos por poñer o seu gran de area nesta montaña.

RETOMANDO AS MEDIDAS DE ERATÓSTENES

Decididamente ESTE ANO NON É O ANO. A meteoroloxía non estivo da nosa parte e resultou moi complicado tomar medidas das lonxitudes das sombras dun pao porque case que non tivemos días de sol en todo o ano.

Agora que volveu a saír o sol decidimos probar de novo aquí en Galicia. Pero os nosos compañeiros de aventura, espallados por toda Europa, non puideron secundar a medida por mor da meteoroloxía, das vacacións propias do lugar, da época de exames...estamos entrando no final de curso e non é que teñamos moito tempo dispoñible.

Non obstante, en Cerdeña sí que puideron tomar medidas para comparar coas nosas. Porén os resultados foron peores que en marzo. O erro na medición do radio da Terra superóu o 15%, algo inadmisible.

Pero como de todo se aprende tamén aquí puidemos sacar unha boa conclusión. Na ápoca do ano en que estamos o mediodía solar ten lugar a unha hora moi avanzada respecto ao mes de febreiro ou marzo. Agora prodúcese sobre as 14:30h...xa fora do horario escolar, co cal non puidemos tomar medidas nesa parte do avance do sol: cando supera o cenit no ceo e volve a baixar...

Teremos que esperar a un martes libre para tomar datos entre as 12 e as 16 horas para obter unha boa parábola de datos e así poder comparar datos con solidez.

A NOSA TÁBOA PERIÓDICA ESPECIAL...

Aquí temos visitándonos ano si, ano non esta estraña táboa periódica creada polo alumnado de 3ºESO. Non aspira a desbancar á de Mendeleiev pero dá que pensar...

De lonxe semella ser como calquera outra...

Este ano ata tiña ocos e ausencias....como a de Mendeleiev (máis que plaxio, homenaxe)

pero se te achegas e lees...descubrirás desexos perdidos, opinións diferentes, sonos sen cumprir...anacos de realidade arrancados deses Universos tan peculiares nos que viven os adolescentes.

Grazas a todos eles por deixarnos entrar no seu mundo.

¿EMPEZAMOS A MEDIR O RADIO DA TERRA?

A idea de medir o radio da Terra empregando o método tan sinxelo pero á vez tan espectacular que Eratóstenes usou hai máis de 2300 anos xurdiu a principio de curso. 

Sería unha excusa perfecta para lanzar un e-twinning e buscar socios por toda Europa para compartir datos e dotar ao proxecto da máis empaque.

Pois aquí estamos 5 meses despois botando a andar...non, non foi preguiza...foi a meteoroloxía.

Por incrible que pareza levamos 5 meses debaixo das nubes con moitísimos días sen parar de chover, aburridos xa...

Pero por fin o sol saiu (xa o dí o dito, que nunca choveu que non escampara) e sacamos os aparellos á rúa.

Pero bueno, tampouco podemos dicir que a cousa empezara perfecta porque o martes 24 de febreiro empezamos moi ben antes do mediodía solar e logo as nubes volvéronnos a chafar o asunto e non puidemos completar datos.

Porén o venres 27 si que tomamos uns cantos datos que polo menos nos permitiron facer os primeiros cálculos con base científica.

O grupo polo menos botou a andar:

Situamos a plataforma de porexpan na que imos apuntar os puntos ao que chega a sombra do noso "pao" (un Soporte Universal de laboratorio)

Asegurámonos que a superficie estea nivelada:

E hala...a medir:

Polo menos puidemos completar datos ainda que non en todos os momentos que queríamos porque de novo as nosas queridas amigas as nubes fixeron acto de presenza.

Os datos deron para unha pequena representación na folla de cálculo que permitiu visualizar a parábola que buscamos porque no seu vertice está o noso mediodía solar, é dicir, o momento no que o sol acada a súa maior altura no horizonte porporcionando a sombra mínima

Segundo a aproximación que nos proporciona o programa mediante un axuste da gráfica a unha función polinómica podemos calcular o vértice aos 99 minutos de tomar a primeira medida (que foi ás 12:03 ) é dicir o mediodía produciuse sobre as 13:42h (hora local de Mugardos).

Nese momento podemos altura a altura solar porque a altura (H) da barra metálica era duns 50,3 cm e a sombra duns 63 cm 

polo tanto para calcular ALFA (α) temos tg α=50,3/63, en definitiva α=38,6º

Xa anticipo que o ángulo complementario β é o que buscamos porque a medida del noutro punto do noso meridiano permitiranos calcular a curvatura do planeta.

Temos socios en Cerdeña, Turquía, Polonia, Xordania e Irlanda. Desta volta só puidemos comparar datos con Cerdeña que foi onde tiveron bo tempo tamén. Desgraciadamente non nos serve Cerdeña para calcular o radio do Planeta porque case están no mesmo paralelo que nos, so que moito máis ao leste, uns 17º aproximadamente polo que o mediodía chega uns 68 minutos antes que o noso.

Efectivamente, os datos proporcionados por Stefanía en Selargius sitúan añi o mediodía arredor das 12:30h o cal coincide co noso resultado.

Conforme repitamos a experiencia e corrixamos os erros que estamos a cometer seguro que acabamos obtendo uns datos moi precisos e, de paso, aprendendo moitas matemáticas. 

VISITA DA NOSA INVITED EXPERT

Esta semana tivemos o placer de recibir no noso centro a Joselinda, a experta invitada italiana que nos veu a dar unhas pinceladas sobre o que supón estar inmerso nesta aventura de Erasmus K+ e e-twinning na que estamos participando este curso e o seguinte.

Para amenizarlle a estancia, os integrantes do club de ciencias fixémoslle unhas pequenas demostracións nas que descubriu o pouco que hai de porexpan no porexpan

Como se pode "queimar" un billete de 5 euros sen perdelo no intento:

E ata conseguimos mesturar un pouco de ciencia e un pouco de arte:

Aproveitando que o Pisuerga pasaba por Valladolid ensinámoslle o sitio onde precisamente ese día (martes 24 de febreiro) iamos empezar a nosa tanda de medicións de sombras dun pao coa que pretendemos medir o radio da Terra xunto cos datos doutros colegas europeos.1

Foi un hora moi divertida porque Joselinda era moi divertida e había ganas de pasalo ben. Tanto foi así que a rapazada lle pediu un cuarto de hora máis para que nos contase cousiñas da educación en Silicia, que é onde ela imparte clases de Inglés

So nos queda agradecerlle de todo corazón a visita, o humor, a predisposición para todo e principalmente por permitirnos comprobar que as cousas básicas en materia educativa non entenden de fronteras.