¿EMPEZAMOS A MEDIR O RADIO DA TERRA?

A idea de medir o radio da Terra empregando o método tan sinxelo pero á vez tan espectacular que Eratóstenes usou hai máis de 2300 anos xurdiu a principio de curso. 

Sería unha excusa perfecta para lanzar un e-twinning e buscar socios por toda Europa para compartir datos e dotar ao proxecto da máis empaque.

Pois aquí estamos 5 meses despois botando a andar...non, non foi preguiza...foi a meteoroloxía.

Por incrible que pareza levamos 5 meses debaixo das nubes con moitísimos días sen parar de chover, aburridos xa...

Pero por fin o sol saiu (xa o dí o dito, que nunca choveu que non escampara) e sacamos os aparellos á rúa.

Pero bueno, tampouco podemos dicir que a cousa empezara perfecta porque o martes 24 de febreiro empezamos moi ben antes do mediodía solar e logo as nubes volvéronnos a chafar o asunto e non puidemos completar datos.

Porén o venres 27 si que tomamos uns cantos datos que polo menos nos permitiron facer os primeiros cálculos con base científica.

O grupo polo menos botou a andar:

Situamos a plataforma de porexpan na que imos apuntar os puntos ao que chega a sombra do noso "pao" (un Soporte Universal de laboratorio)

Asegurámonos que a superficie estea nivelada:

E hala...a medir:

Polo menos puidemos completar datos ainda que non en todos os momentos que queríamos porque de novo as nosas queridas amigas as nubes fixeron acto de presenza.

Os datos deron para unha pequena representación na folla de cálculo que permitiu visualizar a parábola que buscamos porque no seu vertice está o noso mediodía solar, é dicir, o momento no que o sol acada a súa maior altura no horizonte porporcionando a sombra mínima

Segundo a aproximación que nos proporciona o programa mediante un axuste da gráfica a unha función polinómica podemos calcular o vértice aos 99 minutos de tomar a primeira medida (que foi ás 12:03 ) é dicir o mediodía produciuse sobre as 13:42h (hora local de Mugardos).

Nese momento podemos altura a altura solar porque a altura (H) da barra metálica era duns 50,3 cm e a sombra duns 63 cm 

polo tanto para calcular ALFA (α) temos tg α=50,3/63, en definitiva α=38,6º

Xa anticipo que o ángulo complementario β é o que buscamos porque a medida del noutro punto do noso meridiano permitiranos calcular a curvatura do planeta.

Temos socios en Cerdeña, Turquía, Polonia, Xordania e Irlanda. Desta volta só puidemos comparar datos con Cerdeña que foi onde tiveron bo tempo tamén. Desgraciadamente non nos serve Cerdeña para calcular o radio do Planeta porque case están no mesmo paralelo que nos, so que moito máis ao leste, uns 17º aproximadamente polo que o mediodía chega uns 68 minutos antes que o noso.

Efectivamente, os datos proporcionados por Stefanía en Selargius sitúan añi o mediodía arredor das 12:30h o cal coincide co noso resultado.

Conforme repitamos a experiencia e corrixamos os erros que estamos a cometer seguro que acabamos obtendo uns datos moi precisos e, de paso, aprendendo moitas matemáticas. 

VISITA DA NOSA INVITED EXPERT

Esta semana tivemos o placer de recibir no noso centro a Joselinda, a experta invitada italiana que nos veu a dar unhas pinceladas sobre o que supón estar inmerso nesta aventura de Erasmus K+ e e-twinning na que estamos participando este curso e o seguinte.

Para amenizarlle a estancia, os integrantes do club de ciencias fixémoslle unhas pequenas demostracións nas que descubriu o pouco que hai de porexpan no porexpan

Como se pode "queimar" un billete de 5 euros sen perdelo no intento:

E ata conseguimos mesturar un pouco de ciencia e un pouco de arte:

Aproveitando que o Pisuerga pasaba por Valladolid ensinámoslle o sitio onde precisamente ese día (martes 24 de febreiro) iamos empezar a nosa tanda de medicións de sombras dun pao coa que pretendemos medir o radio da Terra xunto cos datos doutros colegas europeos.1

Foi un hora moi divertida porque Joselinda era moi divertida e había ganas de pasalo ben. Tanto foi así que a rapazada lle pediu un cuarto de hora máis para que nos contase cousiñas da educación en Silicia, que é onde ela imparte clases de Inglés

So nos queda agradecerlle de todo corazón a visita, o humor, a predisposición para todo e principalmente por permitirnos comprobar que as cousas básicas en materia educativa non entenden de fronteras.

GAÑADORES DO CONCURSO DE FOTOGRAFÍA CIENTÍFICA

A verdade foi complicado este ano elixir algún gañador. O nivel foi alto pero finalmente o xurado decantaouse por un par de fotografías nas que vislumbrou algo especial...

2º premio para "MIRA O BIG BANG" De Noa Brage, "pola utilización do punto como elemento central da composición e o plano detalle que permite ver toda a textura do universo óptico" ademáis de "conformar unha composición hipnótica da que é difícil escapar"

E tachán, tachán...1º premio para "SUBES... OU BAIXAS" De Ana Varela "pola orixinalidade do encuadre o do punto de vista do contrapicado extremo que amosa unha xeometría estelar" ademáis de "acadar algo dificil de conseguir, como é plasmar unha ilusión óptica que che permite facer 2 viaxes diferentes segundo a perspectiva captada polo observador"

 

TRABALLANDO CON COCA COLA

Si, a verdade é que non debiamos facer publicidade pero neste caso é razoable...imos intentar extraer da Cola Cola iso que fai a uns a busquen e outros a detesten: a cafeína.

O proceso danos a posibilidade de aprender un par de cousiñas de física e un par de cousiñas de química...

Para o nosa experiencia empregamos o contido dunha lata de 33cL, evidentemente CON CAFEÍNA.

A primeira parada no camiño fixémola da mana da química. Confirmamos as lendas urbanas que fan da Coca Cola un bo axente de limpeza de óxidos ou similares...porque a medida do seu pH certificou o seu carácter ácido...e non precisamente un ácido moi débil porque os valores estamos arredor de 3-4 (lembrade que nesta escala o 7 representa a neutralidade e os valores próximos a cero son os máis ácidos, xa digamos que perigosamente ácidos.

Nestas condicións o mellor será proceder á súa neutralización e para iso empregamos algo que actuara como o seu contrario, que quimicamente falando implica usar unha base como o bicarbonato de sodio.

A neutralización foi instantánea. As burbullas provocadas polo dióxido de carbono liberado así o parecía indicar e o pH subindo a 7-8 confirmou as sospeitas.

Xa tiñamos a Coca Cola preparada así que..."padentro"

O sitio onda se vai a desenvolver o proceso clave é un recipiente curioso en forma de pera; chámase FUNIL DE DECANTACIÓN. 

O seu deseño vainos permitir observar mellor todos os detalles.

O que imos facer é moi simple. Introduciremos outro disolvente no funil para que se xunte coa Coca Cola, pero ten que ser un disolvente especial. Non se poderá mesturar coa Coca Cola, ten que ter unha densidade diferente e último e máis importante: ten que disolver mellor a cafeína que a propia Coca Cola.

Esencialmente esta bebida é case que na súa totalidade AUGA, polo tanto buscamos un disolvente orgánico. Empregaremos TETRACLORURO DE CARBONO.

Cando introducimos este disolvente orgánico vemos claramente como queda na parte inferior do funil porque é máis denso.

O seguinte paso: moi importante, axitar ben, para que auga e tetracloruro entren en contacto e a cafeína teña a oportunidade de "saltar" da auga da Coca Cola ao tetracloruro de carbono.

Nos primeiros instantes, tras deixar o funil en repouso, fórmase unha emulsión 

Pero non hai que esperar moito para ver unha clara separación de fases.

Así que toca separar as fases e para iso abrimos a chave de paso para que a fase orgánica caia no cristalizador.

Para optimizar o proceso repetimos o proceso por se quedaba algo de cafeína sen extraer

Xuntamos as fases orgánicas dos diferentes lavados no cristalizador e só quedaba...ESPERAR. Iso que tanto nos axuda pero que tan pouco nos gusta, a PACIENCIA.

Pois si, tocaba esperar para que o tetracloruro de carbono se evaporase e deixase á vista no fondo do cristalizador eses cristaliños que probasen a existencia de cafeína na Coca Cola. Pero para iso temos que esperar ata o xoves a ver se esta molécula orgánica non nos sae moi tímida e se deixa ver...

Pois, efectivamente obtivemos os desexados cristais. Non foron moitos nin se puido catalogar como unha crsitalización marabillosa, pero suficiente para comprobar a formación das agullas cristalinas características da cafeína.

Para observalas foi de gran axuda a lupa electrónica que conectamos ao ordenador.

A continuación deixamos unhas poucas instantáneas que dan fe dos resultados.

SEÑORES E SEÑORAS, CON VOSTEDES...A INTELIXENCIA ARTIFICIAL. E aviso: chegou para quedarse

Pois si. Imparable é a traxectoria desta nova tecnoloxía na que se mestura ciencia, ética, arte...como todo novo que nace trae aparelladas a partes iguais a esperanza e a desconfianza. 

Pero xa sabemos, polos precedentes na historia, que os cambios de paradigma, as revolucións sempre conlevan danos colaterais. Xa veremos dentro de 20 anos (ou 5...que isto vai moi rápido) a onde nos conduciu esta historia da IA. 

Para coñecer un pouco máis do tema, e así poder opinar con fundamento convidamos a Pablo Villacañas, un profesional cunha traxectoria consolidada nun dos sectores con maior proxección actual: o desenvolvemento de software.

Pablo é "Desenvolvedor Full-Stack" con máis de 8 anos de experiencia na industria tecnolóxica. Para quen non estea familiarizado co termo, isto significa que posúe unha visión completa do ciclo de vida dunha aplicación: desde a interface que o usuario toca e ve, ata a lóxica complexa e as bases de datos que fan que todo funcione de forma invisible.

Ao longo da súa carreira, Pablo traballou en proxectos de diversa índole, especializándose non só en escribir código, senón na arquitectura de datos e en crear solucións tecnolóxicas que resolvan problemas reais. O seu perfil é un claro exemplo de como a formación continua e a adaptación son fundamentais nunha contorna que cambia cada día.

Veu compartir connosco a súa experiencia de primeira man: como é o día a día dun programador senior, que retos atopouse nestes anos e, sobre todo, que consellos daríalle a alguén que está hoxe no instituto e sente curiosidade polo mundo da tecnoloxía.

Fixo DAW (Desenvolvemento de Aplicacións Multiplataforma) en Santiago de Compostela, ademais de ser graduado en Psicoloxía. Isto estalle permitindo poder traballar en equipos de investigación sobre ciencias do comportamento coa IA, creando diferentes deseños experimentais na intersección das dúas disciplinas. Se graduó con honras en DAW.

O noso alumnado de bacharelato de tecnoloxías intelixentes e TIC tivo a sorte de escoitalo e aprender un pouco máis. 

Grazas a Pablo evidentemente e a todos os que fixeron posible a súa presenza no IES.

FOTOGRAFÍA CIENTÍFICA

Xa nos tardaba o momento do curso nos que o alumnado de 3ºESO se encarga de plasmar en forma de fotografía unha gran variedade de fenómenos científicos.

"Luscos e fuscos" chega á súa terceira edición.

Uns máis e outros menos, pero entre todos sempre conseguimos unha colección para pasar un bo rato observando.

Desta volta chegamos a 55 instantáneas. 

Unhas son esteticamente irreprochables, outras curiosas, outras sorprendentes...pero polo menos todas conseguiron algo importante: facernos pensar e reflexionar. 

Porque cada un ve o que ve; aí reside a maxia da fotografía, como toda arte que se prece.

Parabéns a todos polo interese amosado na actividade.

 

¿ FUXINDO DA CHUVIA?

A resposta é si: estamos fartos da chuvia e das nubes e de esperar un día despexado para medir sombras no patio do colexio e poder empezar a traballar no proxecto que nos axudará a medir o radio da Terra...

Hoxe collemos e metémosnos no laboratorio a fedellar un pouco coa química e a física para tocar outros "paos" (este chiste non o entenderedes ata que fagamos o de Eratóstenes...)

Hoxe propúxenlles traballar cuns anacos de porexpan de forma de prisma, deses que podedes atopar en moitas caixas para protexer o contido que teñen dentro.

O primeiro sería medir a densidade do porexpan e como son moi aplicados non houbo problema. Cunha balanza analítica que chega ata a milésima de gramo anotaron as masas dos 4 anacos que empregamos. A cousa andaba entre os 5 e os 6 gramos.

En canto ao volume aproveitaron a forma perfectamente prismática que tiñan (ja ja, este seguro que podería ser o segundo chiste da xornada...) para sacar do caixón das matemáticas a fórmula de lado ao cubo e así chegamos a volumes arredor dos 300 mL. 

Cos estes datos, a densidade (masa/volume) era directa. Neste caso non nos importaba a precisión da medida, senón o valor, que andaba polos 0,015 g/mL...ou sexa BAIXÍSIMA.

Quería que tiveran isto presente para resolver o reto que lles propuxen a continuación: ¿Serías quen de meter polo menos 1 dos catro anacos de porexpan nun vasiño de precipitados pequeno (50ml)?

O caso é que Ray, moi botado "padiante", dixo si. Vino tan decidido que había que deixarlle probar.

E aquí o vemos en plena "faena" esnaquizando o porexpan con sumo coidado en anacos pequenos para ver se cabía todo dentro.

Paciencia non lle faltou pero cando chegou ata aquí:

 

desistiu porque xa vía que a cousa rebosaba e aínda lle quedaba moito porexpan por meter.

E iso que recibiu axuda por parte dos compañeiros

Parece que a terapia de choque non ía funcionar desta volta. 

Pero axiña xurdiu outra vía. Alguén propuxo disolvelo en auga. Pero o intercambio de opinións deixou claro que a cousa estaba complicada porque o porexpan non se disolve en auga (de feito é un magnífico illante contra a humidade) e logo a densidade obtida ao empezar deixaba claro que non ía ser fácil metelo en auga porque ten unha densidade máis de 60 veces inferior á da auga, con cal non se afunde na auga nin en broma.

Chegou o momento de sacar a escena o elemento sorpresa da sesión: a acetona. Un disolvente moi diferente á auga...¿Probamos? Imos aló...

¿Sorprendida Miriam? Home algo si. Isto de ir metendo o bloque no vaso con acetona e ver que ía desaparecendo pouco a pouco diante dos teus ollos...

O máis sorprendente para eles eu creo que foi comprobar que un pequeno vasiño con acetona tragou literalmente 4 anacos de porexpan de 50 cm de longo...ou sexa 2 metros de longo de porexpan...e todo nuns segundos.

Judith tamén quixo probar:

Ata que nos quedamos sen porexpan

¿Que pasou logo? pois que lles dixen que significaba porexpan: POLIESTIRENO EXPANDIDO...

ou sexa un polímero orgánico que ocupaba moitísimo volume porque o expandiron...INXECTÁNDOLLE AIRE.

O que fai a acetona é eliminar ese aire entre as moléculas de poliestireno e disolver logo esta substancia.

O aspecto que adoptou o polímero despois de sacalo do vaso e secalo non se pareceu en nada ao que amosaba ao empezar esta historia. 

Outro "guiño" máis da natureza: ¿Somos o que somos ou o que parecemos? Pensa nisto mentres seca o poliestireno e mañá che digo...

Pois o prometido é débeda...aquí tedes o aspecto do porexpan ao día seguinte:

Confirmado: Nada é o que semella, so depende das circunstancias nas que se atope ;-).