viernes, 17 de marzo de 2023

ISTO VAI DE PALABRAS...

Mentres continuamos a nosa andaina a través do mundo do biodiesel chegan rumores de que alguén fixo por aí unha táboa periódica algo rara...

Se te aproximas verás que non está composta de elementos químicos senón de sentimentos...¿que? ¿De coña? bueno ¿por que non? reflexións, esperanzas, sentimentos, amosadas como algo periódico e repetitivo...ás veces 1+1 non son 2 e xa sabedes que todo pode ter cabida dentro do mundo da ciencia...se non atopas o porqué non quere dicir que non exista...polo de agora conformámonos con seguir preguntando.
A idea era facer aflorar aquilo que che bule por dentro, porque ao mellor descobres que non é exclusivo teu...
¿Quen non se levantou unha mañá e semellou estar fundido nun pozo moi profundo?


Máis ao pouco, e de xeito sorprendente, aparecen oportunidades que fan cambiar de cor o teu mundo


Seguramente neste proceso sempre temos un núcleo de amigos que non cambiaríamos por nada

E aínda que non o valoremos coa suficiente frecuencia, temos as nosas rutinas no colexio que nos protexen da desesperación e do aburrimento


Un colexio que da pé a descubrir mundos incribles nos sitios máis insospeitados



E no que batemos con muros que nos fan cambiar


E mantemos conversacións que significan un antes e un despois


E por moito que o aborrezas, tes que recoñecer que APRENDES 



Creces como persoa



Afrontas ás túas frustracións e desexos


E es quen de seguir sumando a través da convivencia con outros que non son coma ti, almas perdidas que cren que non ocupan un espazo no mundo. Porque no colexio hai sitio para todos.



Nel aprendes que cada acto ten a súa consecuencia


O colexio: ese curioso escenario onde se escenifica a loita constante entre a calma e a ira. Ten coidado, porque dependendo de quen sexa o gañador desa batalla, na túa vida recorrerás camiños distintos



Espero que a ti tamén che chegue o día no que te decates de que ese escenario escolar excede os límites que impoñen as súas paredes. Será nese momento cando todo cobrará unha nova dimensión...


Incluso a de iso que agora mesmo representa un dos eixos arredor do cal xira toda a túa existencia


Os que aquí traballamos conformámonos polo menos con que chegue o momento no que despois de sentirte afogar nese pozo, saír a flote e volver a caer, de creer morrer por non sentirse valorado nin querido, de ter éxito e pegarse un batacazo ao día seguinte, de atopar os mellores amigos do mundo e ser abandonado polo amor da túa vida, cando a presión sexa tan forte que todos os teus medos estean a punto de tragarte vivo...sexas quen de afrontalos e vencelos


Porque só entón se fará realidade un desexo moi simple que tería que ser o único obxectivo de todo o mundo, non só no colexio senón na vida: contribuír a crear entornos agradables




Se chegaches ata aquí supoño que xa te decatarías do incrible poder que teñen as palabras. 
As palabras unen, as palabras marcan, as palabras son ese xerme descoñecido que, co lévedo axeitado, acaba creando as historias máis fermosas e inesquecibles.
En química temos 118 combinacións de letras para identificar todo o que sustenta o noso Universo.
A idea era usar ese código para que puxeses a túa cabeciña a pensar...
Curiosamente non debín empregar as palabras axeitadas porque non todos entenderon a mensaxe


 

E algúns tampouco deberon oír iso de que, ás veces, unha imaxe vale máis que 1000 palabras




Ainnss, as palabras, as palabras, difíciles de entender cando veñen disfrazadas de ironía


Doume por contento se polo menos tomaches isto como unha invitación para reflexionar


Porque despois da reflexión soe vir a comprensión e o cambio de software


Un último consello...antes de falar, toma aire e afástate un pouco. A perspectiva non é a mesma. Ao mellor levas unha sorpresa





jueves, 16 de marzo de 2023

CAPÍTULO 3: A EXTRACCIÓN E O SECADO

Despois dunha semana de repouso das 6 mostras de aceite filtrado e lavado, seguimos avanzando neste longo camiño que espero que nos conduza ao biodiesel final.

O mércores 15 de marzo aproveitamos unha horiña algo morta neste remate da segunda avaliación para  levar a cabo a fase de illamento do aceite e secado do mesmo.

Unha das cousas máis importantes a controlar neste proceso é dispor dun aceite de partida coa menos cantidade de auga posible porque senón correremos o risco de sufrir reaccións colaterais que conduzan á formación de xabóns (saponificación do aceite...algo do que as nosas avoas saben máis ca nos...), qué é o peor que nos pode pasar porque convertirán o noso marabilloso limpo e cristalino medio de reacción nun lugar turbio e caótico que só nos servirá para provocar unha boa dor de cabeza (e non, isto non é unha metáfora da situación actual do planeta...).

Polo tanto seguimos apelando á paciencia dos nosos 6 valientes sufridores. É mellor ir pouco a pouco para intentar conseguir un bo produto de partida que nos asegure unha boa reacción de transesterificación.

Chegamos ao laboratorio e claro...alí estaba a nosa botella de aceite facendo de fase orgánica e a nosa auga facendo de fase acuosa. Non lles sorprendeu que esta estivera debaixo de aquela...porque xa sabían que aceite e auga eran inmiscibles (que non se mesturan vamos) e que a densidade do aceite é menor, co cal sitúase por riba da auga. Non obstante xa salientamos na entrada anterior que en 2 das probas non se podía apreciar de forma nítida a separación de fases. 

Tocaba pensar un pouco: ¿Como imos quitar de aí dentro o aceite sen axitar nen mover a botella para non tirar por terra o traballo que fixo a gravidade pacientemente durante 7 días?

A solución: a pipetazos. Cunha pipeta Pasteur de 3 mL catro dos alumnos foron succionando o aceite pola parte superior da botella. Os outros dous empregaron pipetas de 15 mL succionando cun aspirador automático para rematar antes. 

Tamén lle deron ao "coco" ideando métodos no caso de ter un recipiente con aceite moito máis grande...que se unha goma para sacar aceite por riba succionado e colocándoa máis baixa que a botella (como se algún deles xa tivese experiencia en "mangar" gasolina dalgún depósito de coche...ja ja...é broma pero si, foi algo que suxeriron inmediatamente), que se abrir un burato a unha altura axeitada na botella e sacar por el o aceite...a verdade é que no caso de dar o salto á macroescala xa temos ideas...

No noso caso ao cabo duns 15 minutos rematamos o proceso (non nos arriscamos a aproximarnos demasiado á interfase non fora a ser que metéramos de máis a pipeta e nos levásemos algo de auga na mesma, o cal non queríamos).

Aquí vemos a Cloe mans á obra


Verteron o aceite lavado nun vaso de precipitados. O aspecto dalgúns deles non era moi cristalino desde logo, sinal de que contiñan auga e seguramente algún composto indesexable máis.

Unha vez illado o aceite, tocaba o máis importante de hoxe...secalo ben.

¿Posibilidades? 

Pois para que viran polo menos 2 opcións, empregamos por un lado o típico microondas e por outro os clásicos fornelos de laboratorios, pero cunha sorpresa moi agradable para eles...viñan con axitación magnética incorporada de serie. Iso de ver xirar como tolo un imán dentro do aceite creando un remuíño ten algo de hipnótico para o alumnado, e por outra banda líbranos do traballo de estar axitando a man, que dadas as temperaturas acadadas neste proceso tampouco era o máis conveniente.

Porque de temperaturas iba o asunto...
¿A qué temperatura pasa a auga líquida a vapor? ...a 100ºC
¿A que temperatura ferve o aceite? pois a moito máis...seino porque fixen moitas patacas fritidas na miña vida...
Pois daquela, perfecto, trataríase de quentar a máis de 100 grados, pero non tanto como para facer ferver o aceite...pois ponlle 120-130ºC por exemplo.
Pois alá imos...
Aquí vedes os fornelos traballando a tope


E aquí as burbulliñas que o microondas nos deixaba no vaso ao pouco tempo de empezar a quentar (sinal de que a posible auga que contiña estaba a escapar)


O microondas gañaba ao fornelo en rapidez por goleada


Porén, tampouco se trataba que quentar sen cabeza porque non só nos podíamos pasar de freada e meternos nun lío, porque nos podía ferver o aceite ou acadar o seu "flash point", ou sexa a temperatura á cal os vapores desprendidos se inflaman...non o quero nin pensar...pero tranquilos para que iso suceda habería que sobrepasar de longo os 200ºC (depende do tipo de aceite pero entre 200 e 300ºC andaría a cousa)

En definitiva, mellor controlar a temperatura...¿Cómo? pois sorpresa...no laboratorio temos una consola VTT de hai moitos anos pero que funciona perfectamente e que, entre outros, ten un sensor de temperatura que actúa como termopar, é dicir un termómetro co cal podemos medir temperaturas de centos de graos...señores e señoras...con vostedes a consola VTT en acción:

 


Como se pode comprobar en pantalla sobrepasamos os 100ºC con holgura asegurando a eliminación da maior parte da auga






Ao cabo de 15 minutos xa demos por rematada a sesión.

Foi curioso como quedou cada medio ao acabar...moi cristalinos todos (incluso os dous que tiveron unha extracción algo turbulenta)..fixádevos:


Pero pasado o tempo...a cousa, en frío, rematou así:


¿Notades algunha diferenza? pois mira tí, o medio máis cristalino de partida, o de Cloe, resulta que despois de illar e secar, ofrece unha turbidez salientable...umhhh xa temos para darlle á cabeciña toda a semana antes de pasar a caracterizar ben o noso aceite.

Iso será o seguinte capítulo e serviranos para aprender a avaliar a densidade dun medio mediante unha representación gráfica e a medirlle a súa acidez...sí acidez, seguramente se lle preguntas a túa nai ou pai, saberache dicir se compra aceite de 0,4 ou 1 grao de acidez...

xa veremos de qué vai isto...ata a semana que vén;-)

 







viernes, 10 de marzo de 2023

3 DÍAS DESPOIS...

Xa temos as nosas botelliñas de aceite extraído con auga en repouso durante 3 días...A semana que vén separaremos as fases.
O que se pode apreciar é que en case todos se observa a interfase de maneira nítida menos nas 2 probas que empregaron mestura de aceite usado en peor estado. Evidentemente nesa mostra había bastantes substancias que provocaron unha emulsión no medio de contacto facendo que a separación non fose moi clara.



martes, 7 de marzo de 2023

EMPEZAMOS A ANDAINA DO BIODIESEL

Hoxe empezamos con ilusión e con 6 alumnos e alumnas voluntarios e voluntarias de 4ºESO, unha bonita andaina polo mundo do biodiesel.

Espero que a aventura nos leve por sitios tan interesantes como a exploración bibliográfica, a purificación de compostos, a síntese química, a identificación de sustancias...e moitas máis cousas que nos fagan pensar e decidir en base a criterios científicos.

En definitiva unha pequena aproximación ao apaixoante mundo da ciencia; unhas poucas frustracións...aderezadas cunhas poucas ilusións...perseguindo un obxectivo común: saber como traballan os científicos.

Se de paso podemos transformar algo malo como o aceite usado en algo bo como un combustible para facer funcionar as máquinas...mellor que mellor.

Pero tranquilos, como diría Jack o destripador, imos por partes...se todo sae como queremos, imos ter moitos días para contar, cronoloxicamente moitas cousas.

Hoxe tivo a posta en acción.

Estes 6 valientes presentáronse ás 15:00h no laboratorio de química, cheos de curiosidade e enerxía para ver que lles esperaba.


Pois o que lle esperaba era...

1: Unha presentación do que iamos intentar facer, un pouco de química, sen pasarse, para non agobiar...

2: Unha posta en escea para porse mans á obra.

Cada un trouxo o seu pequeno bote de aceite usado e hala...a traballar.

A primeira fase era intentar quitarlle o máis "gordo" ao aceite, porque nisto dos aceites usados pódeste atopar de todo...así que habería que filtrar. As mostras que trouxeron non tiñan mala pinta e non houbo moito que quitar...pero algo é algo...


Aquí temos a Helena facendo pasar o seu aceite polo tamiz e xa medindo os aproximadamente 250 mL que imos empregar para a primeira proba.

O seguinte paso nesta primeira fase de purificación do aceite usado era extraerlle todo o que puidera conter e fose máis soluble en auga...para iso introduciron o aceite nas súa botellas de plástico:


E a continuación engadir meter nesa botella uns 50 mL de auga, pechar co tapón e axitar enerxicamente para acadar un contacto moi fino entre a fase acuosa e a fase orgánica. Así todo o que puidese estar flotando a nivel microscópico polo aceite fose arrastrado pola auga nesa loita "corpo a corpo" entre ambos disolventes.

Este é o aspecto das diferentes botellas despois deste proceso de extracción tras un repouso de aproximadamente 18 horas.













lunes, 28 de noviembre de 2022

FISIQUIÑOS 2022-23: QUÍMICA NA COCIÑA

Aquí estamos de volta. Curso 2022-23 iniciado, motores xa en quecemento e arrancamos un novo ano de "cousiñas" arredor disto que algúns están empeñados en chamar ciencia...(outros chámano vivir, outros nin o chaman...porque creen que non o utilizan...ainss bendita ignorancia).

Bueno, que me lío...os que algunha vez botastes unha ollada ao que aquí escribimos xa sabedes cal é o noso obxectivo: provocar a curiosidade e o interese sobre aspectos de caracter científico e levar a cabo experiencias relacionadas.

Este ano xa temos en marcha un taller de papiroflexia e o tradicional concurso de cifras e letras que organiza o departamento de matemáticas. No seu momento terán a súa entrada para ver como trancorreu o proceso e os resultados obtidos.

Pero hoxe empezamos pola primeira actividade que, visto o visto, parece que se está a converter nun clásico entre o alumnado de 3ºESO de física e química. 

Sempre é un pracer aproximar o mundo da cociña á rapazada pero dándolle un enfoque químico porque hai mooooita química en cada mestura, en cada reacción, en cada adición de ingredientes...

Todo culmina nunha xornada especial (e algo estresante, por certo, porque a loxística do evento implica o forno final...do  cal carecemos, máis aí sempre sae ao rescate o noso amigo Vicente, ao cal lle estamos sempre e eternamente agradecidos...) que agora recollemos no arquivo que podedes visualizar no enlace inferior.

Soemos chamerlle fisiquiños porque non atopo unha palabra mellor para definirt isto tan indefinible...non son só fotos, non é so un relato, é un pouco de todo, anaquiños de realidade con un pouco de química e outro de física, reflexións de "todo a cen" se o queres ver así.

Convidámosche a poñerte cómodo se dispós de 5 minutos, darlle ao play en you tube en 

https://www.youtube.com/watch?v=uJUe0xwjAW4

e deixarte levar facendo clic aqui.

Como probas do que ides a ver...algúns "botóns":










sábado, 18 de junio de 2022

DESPEDIDA DE CURSO

Hai 9 meses pensabamos que quedaba moito por recorrer pero mira tí, xa temos aquí a recta final do curso.
Foi un ano esperemos de de transición cara a nova normalidade, que desexamos que sexa a tónica xeral para o 22-23.
Pero, como con todo o que remata, sempre está ben facer un balance global e para iso faltábanos por recompilar una serie de actividades que levaron a cabo varios departamentos que agora vos presentamos


Raquel Sierra Figueroa, profesora do departamento de tecnoloxía realizou estas dúas actividades co alumnado de FP Básica II, no módulo de Ciencias Aplicadas: 
ACTIVIDADE 1.- Aplicando o método científico
Tratábase de darlle resposta á seguinte pregunta: “A medida que as follas dunha árbore crecen ao longo, fano tamén ao ancho? É dicir, ¿o ancho da folla é proporcional á lonxitude da mesma?”
Para tal investigación, fixeron este guión de traballo:;
Actividade 1
Recoller follas na contorna do IES, arredor de 10, identificando as especies
Actividade 2
Secar as follas na aula
Actividade 3
Numerar as follas
Actividade 4
Tomar as medidas de cada folla e construir unha táboa de datos. Logo, gardar as follas medidas por se houbera que volver medilas
Actividade 5
Representar as medidas nun eixe de coordenadas. Obter a “nube de puntos”: ¿cal é o seu aspecto?
Responde á pregunta: ¿aumenta ao longo e ao ancho de xeito proporcional?
Actividade 6
Calcular a “folla media”
Será a que ten de longo a media de todas as xi e de ancho a media de todos os yi.. Usar a calculadora
Actividade 7
Representar na gráfica de puntos o punto correspondente á “folla media”
Actividade 8
Debuxar a recta que pasa por (0, 0) e polo punto que representa a “folla media”. ¿É a recta que parece acercarse máis a todos os puntos?
Actividade 9
Obter a ecuación desa recta: y = mx, que é a fórmula de crecemento da “folla media”. Para iso tes que calcular o valor da pendente “m”
Actividade 10
Escribe un informe para entregar
Posteriormente, presentaron un informe cos datos. Velaquí amosamos algunhas fotos do proceso:


A 2ª ACTIVIDADE afondou nas matemáticas. Con ela pretendíase traballar a xeometría de forma lúdica comprobando con axudas duns bricks a ralación de Euler:
caras + vertices = arestas + 2
C + V = A +2

O desenvolvemento da actividade e o resultado final foron estes:

Neste grupo tamén a profesora Patricia Blanco Vigo fixo co seu alumando de FP básica:
PRODUCIÓN ECOLÓXICA
A produción ecolóxica cada vez está máis de moda. Evitar produtos químicos como fertilizantes e praguicidas ou organismos xeneticamente modificados implica obter alimentos máis saudables e nutritivos, á vez que se respetan as dinámicas naturais dos ecosistemas.
O alumnado de FP Básica é consciente disto e, coa axuda da súa profesora Patricia están a cultivar verduras, hortalizas e plantas aromáticas deste xeito.
Ademais, durante os recreos, a comunidade educativa puido adquirir estes produtos por un módico prezo, sendo o alumnado deste ciclo o que leva as contas e aprende a xestionar os cartos.
Velaquí vemos unha foto deste mercadillo que se sitúa fronte á cafetería durante os tempos de lecer:


Hai que sinalar tamén que este alumnado xestiona un composteiro que serve tanto para depositar residuos como para extraer o abono resultante. Así, elaboran tamén compost, tan útil para o ciclo da produción ecolóxica.
Proseguindo copn esta liña de actividades moi prácticas, a mesma profesora axudoulle ao alumnado de FP básica na:

ELABORACIÓN DE XABÓN DE ROMEU CON GLICERINA
Queredes saber como elaborar xabón na casa? Podedes seguir esta receita:


E consegueu este resultado final


O outro profesor especialista en FP básica I, Mario Soto López fixo da matemática e a xardinaría unha combinación perfecta na actividade: 
“Replanteo de figuras xeométricas”
Dita proposta constistía no replanteo dunha zona axardinada, aprendendo a trazar distintas formas xeométricas como circunferencias, triángulos, curvas ou elipses.
Para isto, seguíronse planos como o seguinte:

Aquí podemos ver parte do traballo de campo:


O xefe do departamento de tecnoloxía, José Barcia Díaz, tamén contribuiu ao asunto facendo uso da impresora 3D para construir unha figura.
O primeiro paso consistiu en modelar a peza


Logo puxeron a andar a impresora


E finalmente aquí temos o resultado final


O departamento de matemáticas, moi activo  coma sempre, desenvolveu o tradicional traballo 
Pi-tuits
A elección do 14 de marzo para a celebración do Día das Matemáticas ten unha gran historia detrás. Hai máis de 30 anos, ao físico estadounidense Larry Shaw ocorréuselle enlazar o número π (pi), cuxas primeiras cifras son 3,14; co día 14 de marzo (en inglés estadounidense, a fecha escríbese 3/14). E desde aquela, dito día conmemora tan exacta ciencia.
Desde o Departamento de Matemáticas do IES Mugardos quixeron honrar esta data propoñéndolles aos alumnos que redactasen unha frase cuxas palabras tiveran tantas letras como indican as primeiras cifras do número Pi. É dicir, a primeira palabra tería 3 letras, a segunda 1, a terceira 4... e así consecutivamente ata ir creando unha curta frase, similar a un tuit.
Esta actividade levárona a cabo en colaboración co Equipo de Dinamización Lingüística, co Departamento de Filosofía e co Equipo de Biblioteca, que axudaron na difícil labor de elixir aos gañadores.
Velaquí podemos ver os pituits gañadores. ¡Noraboa!




En 1º ESO traballaron tamén a fotografía matemática
Logo da explicación dos contidos xeométricos relativos a este curso, propúxoselle ao alumnado de 1ºESO que observasen no seu entorno formas xeométricas, que as inmortalizaran en fotografías e as presentasen. Estas foron algunhas delas:

Círculo e liñas paralelas:



Círculo co centro e radios


Universo Triangular




Por outra banda tamén puxeron en marcha, en colaboración co Equipo da Biblioteca do centro, puxo en marcha un concurso de vídeos consistente en explicar algún contido matemático dunha maneira lúdica, diferente, animada, á que chamaron CONTANDO MATES.
Dita proposta tivo unha gran acollida polo alumnado do centro, e escoller os mellores vídeos foi moi complicado. Había que valorar o aspecto técnico, a dificultade da explicación realizada, así como a corrección lingüística, dado que era un requisito necesario que a lingua vehicular fose o galego.
Velaquí podemos ver algunha captura dos vídeos gañadores:

Daniela Corral Barro (1ºESO B) – Sucesión de Fibonacci e a súa presenza na natureza:


Alicia Fernández (1ºESO B) – Os fractais



Noa Montenegro (1ºBAC B) – Explicación sobre a orixe das unidades de medida



Juan e Emma (2ºBAC) – Os fractais



A visita da profesora Emma Villar a Polonia por mor dunha experiencia Erasmus+ aportou ideas metodolóxicas para levar a cabo co seu alumnado de 1ºESO, como por exemplo a construción duns corpos xeométricos cuxas plantillas de referencia foron facilitadas por profesorado de Varsovia. Alén do traballo manual que conleva o recorte, cosido e posta en pé do corpo, aproveitouse para traballar o clima da aula mediante a escritura, de defectos e virtudes nas aristas e caras dos corpos xeométricos, respectivamente. Desta maneira, non só se traballaron contidos matemáticos senón propostas de mellora da convivencia grupal.
A continuación, amosamos unhas fotos do procedemento de construción así como do resultado final.




Logo de explicar como calcular perímetros e áreas de figuras xeométricas sinxelas, o alumnado de 1ºESO saíu ao patio para identificar varias figuras xeométricas na contorna, como circunferencias, cadrados, rombos, trapecios... tomar medidas e por último, calcular tanto o seu perímetro como a súa área. Foi unha xornada lúdica e á vez moi produtiva, xa que foron conscientes de que estamos rodeados de xeometría, aínda que moitas veces non nos decatemos.







E con isto pechamos o "chiringuito" por este ano 
Xa só queda unha cousiña, que é darlle as grazas a todos os que, directa ou indirectamente, mantiveron vivo este fío do club de ciencias e puxeron ese grao de area co que estamos a levantar esta montaña ;-)
Boas vacacións